ประวัติอำเภอตรอน

ประวัติความเป็นมาของอำเภอตรอน

          “ตรอน” เป็นชื่ออำเภอหนึ่งของจังหวัดอุตรดิตถ์ ห่างจากตัวจังหวัดอุตรดิตถ์ตามทางรถไฟไปทางรถไฟทางทิศใต้ประมาณ  16  กิโลเมตร  ตามทางรถยนต์ประมาณ 20 กิโลเมตร ประวัติความเป็นมาของชื่ออำเภอตรอนนี้มี 3  ฝ่ายด้วยกัน ฝ่ายแรกกล่าวว่าที่ว่าการอำเภอเดิมตั้งอยู่ที่ปากคลองตรอน  ตำบลบ้านแก่ง  จึงเรียกอำเภอตรอน ฝ่ายที่สองกล่าวถึงที่มาของชื่อคลองตรอนว่าในฤดูแล้งน้ำในคลองขาดเป็นห้วงเป็นตอน จึงเรียกชื่อว่า คลองตรอน ส่วนฝ่ายที่สามกล่าวว่ามาจากชื่อ เมืองตรอนตรีสินธุ์ ซึ่งปรากฏในคผนวกพระราชหัตถเลขาคราวสมเด็จมลฑล  ฝ่ายเหนือในรัชกาลที่ 5 เนื่องจากพระองค์ได้เสด็จเมืองตรอนตรีสินธุ์

          ชื่อเดิมของอำเภอตรอน มีชื่อว่าอำเภอเมืองตรอน และเป็นเมืองขึ้นของเมืองพิชัยเมื่อ พ.ศ.2430 คือ ตอนนั้นเมืองพิชัยแบ่งการปกครองออกเป็น 5 อำเภอ ด้วยกันคือ เมืองอุตรดิตถ์  เมืองตรอน เมืองลับแล และเมืองน้ำปาด จากป้ายรายชื่อนายอำเภอที่ว่าการอำเภอตรอนมีว่า  นายอำเภอคนแรกชื่อ หลวงพินิจ เป็นนายอำเภอ ตั้งแต่ พ.ศ. 2430 – 2436

          กล่าวกันว่าเดิมที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ที่ หมู่ 7 ตำบลป่าคาย ต่อมาย้ายมาอยู่ที่ปากคลองตรอน และในสมัยพระศรีสงคราม  หรือชาวบ้านเรียกว่า “พระตรอน” (เกี้ยว) ระหว่างปี พ.ศ. 2440 – 2444 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอเมืองตรอน จากบ้านปากคลองตรอนมาอยู่บริเวณวัดมงคลนิมิตร หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านแก่ง

          สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ ได้เสด็จถึงที่ว่าการอำเภอเมืองตรอน เมื่อวันที่ 4  มิถุนายน  พ.ศ.  2444  ดังพระราชนิพนธ์ของพระองค์ตรอนหนึ่งดังนี้

          “เวลาบ่าย 47  นาที  ออกจากวัดเต่าไห  ถึงที่ว่าการอำเภอเมืองตรอน เวลาบ่าย 3 โมง 8 นาที ได้ขึ้นไปดูที่ว่าการอำเภอ  และพระวิสูตรไปตรวจที่จะทำพลับพลาประทับแรมที่นี่เขาปลูกปรำรับ” แสดงว่าที่ว่าการอำเภออยู่ที่ตำบลบ้านแก่ง

          ต่อมาวันที่  22  ตุลาคม  พ.ศ.2444  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จเมืองตรอน ดังพระราชหัตถเลขา  ตอนหนึ่ง  ดังนี้

เมืองตรอนตรีสินธุ์

          วันที่  22 ตุลาคม  รัตนโกสินทร์ 120 ถึงกรมหลวงเทวะวงษ์วโรประการหนาวลักษณะเมืองเหนือวันนี้น้ำก็ทรงอยู่ได้ออกเรือจากเมืองพิชัยเวลาเช้า 3 โมง มาถึงเมืองตรอนซึ่งตั้งใหม่เมื่อ 3 ปีนี้ ที่ตำบลบ้านแก่ง  ตั้งพลับพลาเยื้องที่ว่าการอำเภอขึ้นมาข้างบน สักหน่อยหนึ่ง……”

          จากข้อความในพระราชหัตถเลขานี้จะพบว่าเมืองตรอนมีชื่อเต็มว่า“เมืองตรอนตรีสินธุ์” (ปัจจุบันโรงเรียนมัธยมศึกษาของอำเภอตรอนก็มีชื่อว่า “โรงเรียนตรอนตรีสินธุ์”) และที่ว่าการอำเภอ ก็ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านแก่งตรงกับที่กล่าวในตอนต้น

          ในปี พ.ศ. 2457  ได้มีประกาศใช้ชื่ออำเภอที่เปลี่ยนใหม่ให้ตรงกับชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการอำเภอดังนั้นอำเภอเมืองตรอน จึงเปลี่ยนชื่อเป็น “อำเภอบ้านแก่ง” ด้วย (พ.ศ. 2457 ก็เปลี่ยนมาใช้ชื่ออำเภอตรอนอีก) 

          ในปี  พ.ศ. 2467  หลวงพิศาลสุรศักดิ์  เป็นนายอำเภอได้พิจารณาเห็นว่า สถานที่ตั้งที่ว่าการอำเภอเดิมไม่เหมาะสม  จึงย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 4 บ้านวังหิน ตำบลวังแดง เพื่อสะดวกในการติดต่อราชการเพราะใกล้สถานีรถไฟและแม่น้ำ ซึ่งที่บริเวณนี้เป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอในปัจจุบัน และได้เปลี่ยนเป็นพื้นที่ของหมู่ที่ 10 บ้านใหม่พัฒนา ตำบลวังแดงแล้วในปัจจุบัน 

          เมื่อมาสร้างที่ว่าการอำเภอใหม่  ทราบว่าสร้างเป็นอาคารไม้ใต้ถุนสูง ส่วนที่ว่าการอำเภอปัจจุบันเป็นอาคาร  2 ชั้น  ที่ว่าการอำเภอตรอนอยู่ฟากตะวันออกของแม่น้ำน่าน  สถานีรถไฟตรอนอยู่ฟากตะวันตกของแม่น้ำ แต่ก็มีสะพานข้ามฟากแม่น้ำน่าน ทำให้การเดินทางจากสถานีรถไฟมาที่ว่าการอำเภอตรอนสะดวกขึ้น

ที่ตั้งอำเภอตรอน

อำเภอตรอน เป็นอำเภอที่มีอาณาเขตพื้นที่อยู่ทางตอนใต้ของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ ปัจจุบันที่ว่าการอำเภอตรอน ตั้งอยู่ที่ ถนนรวมราชกิจ  หมู่ที่  ๑๐  ตำบลวังแดง  ติดกับทางหลวงหมายเลข ๑๒๐๔ สายอุตรดิตถ์ – บ้านแก่ง – พิชัย  อยู่บนฝั่งขวามือของแม่น้ำน่าน (เมื่อหันหน้าทวนกระแสน้ำ) ห่างจากจังหวัดอุตรดิตถ์ ประมาณ  ๒๒  กิโลเมตร อำเภอตรอน  มีพื้นที่ประมาณ  ๓๑๔.๕๑ ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ  ๑๙๖,๕๖๙  ไร่  พื้นที่ส่วนใหญ่ประมาณสามในสี่มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำ ตั้งแต่ทิศตะวันตกยังทิศตะวันออกมีแม่น้ำสายหลัก คือ แม่น้ำน่าน  ที่ไหลมาจากพื้นที่อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ไหลผ่านกลางพื้นที่ในเขตตำบลวังแดง ตำบลบ้านแก่ง และตำบลหาดสองแคว  สู่พื้นที่อำเภอพิชัย  และมีลำคลองตรอนไหลมาจากทิศตะวันออกผ่านกลางพื้นที่ตำบลน้ำอ่าง  ตำบลบ้านแก่ง และ บรรจบกับแม่น้ำน่านที่ตำบลหาดสองแคว  ส่วนทิศตะวันออกเป็นภูเขาและป่าไม้  มีลำห้วย  ลำธารต่างๆ โดยมีลำคลองสายหลัก คือ คลองตรอน พื้นที่ส่วนตะวันตกของอำเภอตรอนเป็นพื้นที่ บนฝั่งซ้ายของแม่น้ำน่าน มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบ และที่ลุ่มมีคลองพระสวัสดิ์ซึ่งเป็นคลองน้ำที่มาจากพื้นที่อำเภอลับแล  ไหลผ่าน และพื้นที่ทั่วไป ยังมีแหล่งน้ำธรรมชาติเป็นคลองน้ำเล็ก ๆ หนอง บึง ต่างๆ หลายแห่ง ที่สำคัญได้แก่  บึงทับกระดาน, บึงบอน, บึงสกัด, บึงพาด นอกจากนี้ยังมีพื้นที่ ที่เป็นป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน  ๓  แห่ง  ได้แก่   คลองตรอนฝั่งซ้าย, คลองตรอนฝั่งขวา และป่าสงวนแห่งชาติดงช้างดี

อาณาเขตติดต่อ

ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำเภอเมืองอุตรดิตถ์

ทิศใต้             ติดต่อกับ อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ และ อำเภอศรีนคร จังหวัดสุโขทัย

ทิศตะวันออก     ติดต่อกับ อำเภอทองแสนขัน จังหวัดอุตรดิตถ์

ทิศตะวันตก      ติดต่อกับ อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ และอำเภอศรีนคร  จังหวัดสุโขทัย

แผนที่อำเภอตรอน

การปกครอง

อำเภอตรอน มีประชากรรวมทั้งสิ้น 34,070 คน แยกเป็นชาย 16,506 คน หญิง 17,564 คน  แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็นตำบลต่าง ๆ จำนวน 5 ตำบล รวมทั้งสิ้น 47 หมู่บ้าน ดังนี้

1. ตำบลวังแดง            จำนวน 12 หมู่บ้าน

2. ตำบลบ้านแก่ง          จำนวน 10 หมู่บ้าน

3. ตำบลหาดสองแคว     จำนวน   7 หมู่บ้าน

4. ตำบลน้ำอ่าง           จำนวน 10 หมู่บ้าน

5. ตำบลข่อยสูง           จำนวน   8 หมู่บ้าน

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  จำนวน  ๗  แห่ง  ประกอบด้วย

1. เทศบาลตำบลตรอน

2. เทศบาลตำบลบ้านแก่ง 

3. องค์การบริหารส่วนตำบลวังแดง จัดตั้ง  พ.ศ.  ๒๕๓๗

4. องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแก่ง       จัดตั้ง  พ.ศ.  ๒๕๓๙

5. องค์การบริหารส่วนตำบลหาดสองแคว   จัดตั้ง  พ.ศ.  ๒๕๓๙

6. องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำอ่าง         จัดตั้ง  พ.ศ.  ๒๕๓๙

7. องค์การบริหารส่วนตำบลข่อยสูง         จัดตั้ง  พ.ศ.  ๒๕๔๐

หน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่

หน่วยงานภาครัฐ

1) ที่ทำการปกครองอำเภอตรอน

2) สถานีตำรวจภูธรตรอน

3) สำนักงานที่ดินจังหวัดอุตรดิตถ์  สาขาตรอน

4) สำนักงานขนส่งจังหวัดอุตรดิตถ์  สาขาตรอน

5) ศูนย์บริการการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอตรอน

6) ศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพราษฎรไทยบริเวณชายแดนจังหวัดอุตรดิตถ์

7) สำนักงานสรรพากรอำเภอตรอน

8) โรงพยาบาลตรอน

9) สำนักงานสาธารณสุขอำเภอตรอน

10) สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอตรอน

11) สำนักงานเกษตรอำเภอตรอน

12) สำนักงานประมงอำเภอตรอน

13) สำนักงานปศุสัตว์อำเภอตรอน

14) หน่วยสัสดีอำเภอตรอน

15) สำนักงานส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่นอำเภอตรอน

16) โรงเรียนตรอนตรีสินธุ์

17) หมวดทางหลวงตรอน

18) ศูนย์วิจัยและพัฒนาพันธุกรรมสัตว์น้ำอุตรดิตถ์

19) หมวดทางหลวงตรอน

หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ จำนวน  ๓  แห่ง

1) สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคสาขาตรอน

2) สำนักงานไปรษณีย์อำเภอตรอน

3) สถานีรถไฟอำเภอตรอน

ธนาคารหรือสถาบันทางการเงิน

มีธนาคารมาเปิดทำการสาขาอยู่ในพื้นที่ หมู่ที่ ๒ เทศบาลตำบลบ้านแก่ง เพื่อให้บริการด้านธุรกรรม  การเงินแก่ประชาชน ได้แก่

๑. ธนาคารออมสิน สาขาตรอน

๒. ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) สาขาตรอน

๓. ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาตรอน

ข้อมูลประชากร

อำเภอตรอน  มีประชากรทั้งสิ้น  34,070 คน จำแนกเป็น เพศชาย  16,506 คน และเพศหญิง 17,564 คน และมีจำนวนครัวเรือน ทั้งหมด 10,159 ครัวเรือน 

ด้านเกษตรกรรม         

          การกสิกรรม      ได้แก่   การปลูกข้าว   ถั่วเหลือง อ้อย ข้าวโพด มันสำปะหลัง

          การปศุสัตว์       ได้แก่    การเลี้ยงโคเนื้อ  กระบือ   สุกร  ไก่ไข่

          การประมง       ได้แก่    การเลี้ยงปลาในกระชัง การเลี้ยงปลาในบ่อหรือแหล่งน้ำ

ด้านการศึกษา

การศึกษาให้กับประชาชนในพื้นที่อำเภอตรอน  ได้แก่

๑. โรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)  สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาอุตรดิตถ์ เขต ๑ จำนวน ๒1 แห่ง

๑.๑ โรงเรียนประถมศึกษา จำนวน ๒0 แห่ง

๑.๒ โรงเรียนมัธยมศึกษา   จำนวน ๑  แห่ง

2. ศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียน จำนวน  ๑  ศูนย์

3. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ได้เข้ามาร่วมในการจัดการศึกษาให้กลุ่มเด็กก่อนวัยเรียน ในรูปของศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ดังนี้

3.1  องค์การบริหารส่วนตำบลข่อยสูง        จำนวน 1 แห่ง

3.2  องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำอ่าง         จำนวน 1 แห่ง

3.3  องค์การบริหารส่วนตำบลวังแดง         จำนวน 1 แห่ง

3.4  องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแก่ง       จำนวน 3 แห่ง

3.4  องค์การบริหารส่วนตำบลหาดสองแคว   จำนวน 1 แห่ง

3.5  เทศบาลตำบลตรอน                       จำนวน 1 แห่ง

3.5  เทศบาลตำบลบ้านแก่ง                    จำนวน 1 แห่ง

4. แหล่งเรียนรู้

4.1 ศูนย์วิจัยทดสอบพันธุ์สัตว์น้ำอุตรดิตถ์

– ศูนย์วิจัยและทดสอบพันธุ์สัตว์น้ำอุตรดิตถ์ เป็นหน่วยงานของทางราชการ สังกัดกรมประมงกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ ๑๑ ตำบลวังแดง ตรงกันข้ามกับบึงทับกระดาน เป็นแหล่งเรียนรู้แหล่งวิทยาการเกี่ยวกับอาชีพการประมงน้ำจืด และยังเป็นสถานที่เพาะขยายพันธุ์ปลาน้ำจืดต่าง สำหรับจำหน่าย หรือแจกให้เกษตรกรนำไปเพาะเลี้ยงเป็นอาชีพ หรือแจกจ่ายเพื่อนำไปปล่อยยังแหล่งน้ำต่างๆ เพื่อให้ปลาที่เพาะขยายพันธุ์เจริญเติบโตตามธรรมชาติ เป็นแหล่งอาหารของประชาชนต่อไป

4.2 วัดบ้านแก่งใต้

                   – วัดบ้านแก่งใต้  ตั้งอยู่ที่ริมฝั่งขวาของแม่น้ำน่าน (เมื่อหันหน้าทวนกระแสน้ำ) ณ  หมู่ที่ ๓ ตำบลบ้านแก่ง  อำเภอตรอน  จังหวัดอุตรดิตถ์ วัดบ้านแก่งใต้เป็นวัดเก่าวัดหนึ่งที่มีอายุมากกว่า ๒๐๐ ปีมีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ของเมืองอุตรดิตถ์  และวีรชนของชาวอุตรดิตถ์ คือ พระยาพิชัยดาบหัก กล่าวคือราว พ.ศ. ๒๒๙๘ ถึง ๒๒๙๙ พระยาพิชัยดาบหัก (จ้อย หรือ ทองดี) ซึ่งมีอายุราว ๑๔-๑๕ ปี  ในช่วงเวลาดังกล่าวเคยมาอยู่ฝึกหัดวิชามวยกับครูเที่ยง ซึ่งเป็นครูมวยที่บ้านแก่งเป็นเวลาปีเศษโดยอาศัยบริเวณวัดบ้านแก่งใต้เป็นที่ฝึกหัดวิชามวย และจากนั้นจ้อยหรือทองดีจึงเดินทางไปฝึกวิชา มวยต่อกับครูเมฆที่บ้านท่าเสา เมืองอุตรดิตถ์ และวัดบ้านแก่งใต้ยังเป็นที่หยุดพักในการเดินทางระหว่างเมืองพิชัย  ซึ่งเป็นบ้านเกิด กับอุตรดิตถ์ทุกครั้ง ชีวิตของจ้อย หรือ ทองดี มีความเจริญก้าวหน้าจนกระทั่งได้รับการแต่งตั้งให้เป็น พระยาพิชัย ปกครองเมืองพิชัย ท่านยังได้แต่งตั้งให้ครูเที่ยงเป็นกำนันปกครองตำบลบ้านแก่งในช่วงเวลานั้นด้วย ใน พ.ศ. ๒๕๔๖  เพื่อเป็นการรำลึกถึงคุณงามความดีต่อวีรชนที่เคยมีความสัมพันธ์ในทางประวัติศาสตร์กับสถานที่ดังกล่าวข้างต้น ชาวบ้านแก่ง  จึงพร้อมใจกันสร้างอนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหัก  และร่วมกับกระทำพิธีประดิษฐานไว้  วันที่ ๑๖  กุมภาพันธ์  ๒๕๔๖  ณ  ลานวัดบ้านแก่งใต้  ซึ่งได้มีประชาชนมากราบไหว้บูชาระลึกถึงท่านตลอดมา

4.3 พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดหาดสองแคว

– พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดหาดสองแคว (ศูนย์บูรณาการวัฒนธรรมไทยสายใยชุมชน พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดหาดสองแคว) เป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์แหล่งใหม่ที่เพิ่งเปิดให้บริการเพื่อศึกษาหาความรู้เมื่อไม่นานมานี้เอง  เป็นอาคารที่ดัดแปลงจากกุฎีเก่าของทางวัดมาปรับปรุงดัดแปลงให้เป็นอาคารพิพิธภัณฑ์เป็นที่เก็บรวบรวมสิ่งของเครื่องใช้ของชาวบ้านหาดสองแควอดีตที่ผ่านมา อนุรักษ์เอาไว้ไห้คนรุ่นหลังได้ศึกษาได้เรียนรู้เพื่อมองย้อนจากวัตถุอนุรักษ์เหล่านี้ไปสู่วิถีชีวิตของชาวหาดสองแควในอดีตว่า บรรพชนของเขาเหล่านั้นเมื่อยังมีชีวิตอยู่ เขาดำเนินวิถีชีวิตของเขาอย่างไร  สิ่งของเครื่องใช้ที่เก็บอนุรักษ์ไว้ ณ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านแห่งนี้ได้แก่ อาวุธมีด                ปืน  ตะเกียง  เงินไทยโบราณ เตารีด อุปกรณ์ดัก –  สัตว์ อุปกรณ์ทำการเกษตร เป็นต้น

4.4  ศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพราษฎรไทยบริเวณชายแดนจังหวัดอุตรดิตถ์

– ศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพราษฎรไทยบริเวณชายแดนจังหวัดอุตรดิตถ์ จัดตั้งขึ้น เมื่อวันที่ ๑ กันยายน ๒๕๓๓ สำนักงาน เลขที่ ๑๐๒ หมู่ที่ ๓ ตำบลหาดสองแคว อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์ ๕๓๑๔๐ เบอร์โทรศัพท์ 055-496005 มีพื้นที่ ๑๕๐ ไร่ ศูนย์เรียนรู้แห่งนี้เป็นศูนย์เรียนรู้ให้กับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนทั่วไป  และพื้นที่ตำบลหาดสองแควและพื้นที่ใกล้เคียง  พื้นที่ตามแนวชายแดนทั้ง ๕ จังหวัด เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงพื้นที่บริเวณชายแดนฟื้นฟูศักยภาพของประชาชนในด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การเมืองการปกครองให้กับประชาชนหมู่บ้านความมั่นคง ตามแนวบริเวณชายแดนไทย – ลาว – พม่า

– ศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพราษฎรไทยบริเวณชายแดนจังหวัดอุตรดิตถ์มีฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ

จำนวน ๗ ฐานการเรียนรู้ ๑๗ กิจกรรม ประกอบด้วย

ฐานที่ ๑ ฐานนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติ ได้แก่ นิทรรศการตามแนวพระราชดำริตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ฐานที่  ๒ ฐานการจัดการพื้นที่ทำกินตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ได้แก่ การจัดทำพื้นที่ทำกิน สวนผลไม้ต่าง ๆ การเลี้ยงสัตว์ ได้แก่ ไก่เป็ด หมูหลุม นาข้าวปลอดสารพิษ โรงสีข้าว และเตาเผาถ่านเศรษฐกิจ

ฐานที่  ๓ ฐานการจัดการความรู้เรื่องปุ๋ย  ได้แก่  ปุ๋ยพืชสด, ปุ๋ยน้ำ, ปุ๋ยชีวภาพ, ปุ๋ยอินทรีย์, ปุ๋ยหมัก

ฐานที่  ๔  ฐานการจัดการความรู้เรื่องดิน และการปลูกพืชเกษตรธรรมชาติ

ฐานที่  ๕  ฐานอาชีพเฉพาะ  ได้แก่ การเพาะเห็ด  การเลี้ยงจิ้งหรีด

ฐานที่  ๖  ฐานขยายพันธุ์สัตว์น้ำ ได้แก่ การเพาะขยายพันธุ์ปลา การเพาะขยายพันธุ์ กบ

ฐานที่  ๗  ฐานการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร

ด้านสาธารณสุข

๑.  การให้บริการด้านการสาธารณสุข มีสถานบริการ  ดังนี้

–  โรงพยาบาลตรอน  ขนาด  ๓๐  เตียง    จำนวน   ๑   แห่ง

–  สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ              จำนวน   ๑   แห่ง

–  สถานีอนามัยประจำตำบล/หมู่บ้าน       จำนวน   ๖   แห่ง

๒.  บุคลากรทางด้านการสาธารณสุข

                    – มีบุคลากรให้บริการทางด้านต่าง ๆ เช่น แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร พยาบาล เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และ อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.)

ด้านศาสนาวัฒนธรรม

1) การศาสนา 

ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธและมีนับถือศาสนาอิสลามบ้างเล็กน้อย ชาวอำเภอตรอน เดิม ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากกลุ่มชนล้านช้างกลุ่มชนสุโขทัยและกลุ่มชนล้านนา ซึ่งปัจจุบันยังปรากฏหลักฐานที่สำเนียงภาษาท้องถิ่นที่มีความแตกต่างกันหลักๆ อยู่ ๓ สำเนียง

– ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธประมาณ ๙๙ เปอร์เซ็นต์ ศาสนาอื่นๆ อีกประมาณ ๑% มีสถาบันหรือองค์กรทางศาสนา เช่น วัด, ที่พักสงฆ์

2) ศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณี   

– ประเพณีที่เด่นชัด ได้แก่ ประเพณีสลากภัต, ประเพณีสงกรานต์ที่ตำบลน้ำอ่าง, ตักบาตรเทโว ในวัน-ออกพรรษาที่ตำบลวังแดง ตำบลบ้านแก่ง ตำบลหาดสองแคว, ประเพณีไหลแพไฟเฉลิมพระเกียรติ และขอบคุณพืชพันธุ์ธัญญาหารและสายน้ำ

ด้านการคมนาคม

เส้นทางคมนาคมหลักของอำเภอตรอน คือ การคมนาคมทางบก สามารถใช้คมนาคมติดต่อพื้นที่ภายในอำเภอตรอน ระหว่างอำเภอภายในจังหวัด และต่างจังหวัดได้สะดวกตลอดปี ทุกฤดูกาล   ส่วนการคมนาคมทางน้ำสามารถติดต่อกับอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ และ อำเภอพิชัย แต่ไม่เป็นที่นิยมใช้ในปัจจุบัน การคมนาคมติดต่อกับต่างจังหวัด 

– ใช้ทางหลวงแผ่นดินถนนสายเอเชียหมายเลข ๑๑  เดินทางสู่พื้นที่ทางภาคเหนือตอนบน พื้นที่ต่างๆ                 ในภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเลยไปสู่ภาคตะวันออก นอกจากนี้ยังสามารถใช้เส้นทางทางหลวงจังหวัดเดินทางผ่านพื้นที่อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ไปสู่ทางหลวงแผ่นดินสายอุตรดิตถ์  ศรีสัชนาลัย  ผ่านจังหวัดสุโขทัย  สู่พื้นที่ในด้านตะวันตกของประเทศได้ทุกจังหวัด 

– การคมนาคมติดต่อทางรถไฟอำเภอตรอนมีทางรถไฟสายเหนือผ่านบนพื้นที่ฝั่งซ้ายมือของแม่น้ำน่าน   (เมื่อหันหน้าทวนกระแสน้ำ) มีสถานีรถไฟตรอนเป็นสถานีรับ – ส่งผู้โดยสาร  ซึ่งมีระยะทางห่างจากสถานีรถไฟอุตรดิตถ์ ประมาณ ๑๕ กิโลเมตร

การคมนาคมติดต่อระหว่างอำเภอตรอนกับอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ 

ติดต่อได้ทั้งทางบกและทางน้ำแต่ทางน้ำในปัจจุบันไม่นิยมใช้  เพราะทางบกให้ความสะดวกและรวดเร็วกว่ามาก ทางรถยนต์สามารถใช้เส้นทางดังต่อไปนี้

– ใช้ทางหลวงแผ่นดินถนนสายเอเชียหมายเลข ๑๑  เดินทางสู่พื้นที่ทางภาคเหนือตอนบน พื้นที่ต่างๆ ในภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเลยไปสู่ภาคตะวันออก นอกจากนี้ยังสามารถใช้เส้นทางทางหลวงจังหวัดเดินทางผ่านพื้นที่อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ไปสู่ทางหลวงแผ่นดินสายอุตรดิตถ์  ศรีสัชนาลัย  ผ่านจังหวัดสุโขทัย  สู่พื้นที่ในด้านตะวันตกของประเทศได้ทุกจังหวัด 

– การคมนาคมติดต่อทางรถไฟอำเภอตรอนมีทางรถไฟสายเหนือผ่านบนพื้นที่ฝั่งซ้ายมือของแม่น้ำน่าน (เมื่อหันหน้าทวนกระแสน้ำ) มีสถานีรถไฟตรอนเป็นสถานีรับ – ส่งผู้โดยสาร  ซึ่งมีระยะทางห่างจากสถานีรถไฟอุตรดิตถ์ ประมาณ ๑๕ กิโลเมตร

การคมนาคมติดต่อระหว่างอำเภอกับชุมชนต่างๆ ในพื้นที่อำเภอตรอน 

ติดต่อกันโดยตลอดทุกตำบล หมู่บ้าน โดยใช้เส้นทางหลวงจังหวัด ถนนลาดยาง ถนนคอนกรีต  และถนนลูกรังแยกเข้าตำบล หมู่บ้านในถนนในหมู่บ้าน ตำบล รถยนต์สามารถใช้เส้นทางได้ตลอดปีในพื้นที่อำเภอ   ตรอนตลอดแนวแม่น่าน มีสะพานคอนกรีต ๔ แห่ง และสะพานแขวน ๑ แห่ง ข้ามแม่น้ำน่านเชื่อมติดต่อระหว่างตำบล  หมู่บ้านที่อยู่ทั้งสองฝั่งแม่น้ำน่านและยังมีสะพานคอนกรีตข้ามลำคลองต่างๆ ในพื้นที่ตำบล  ทุกหมู่บ้าน  ทำให้สามารถคมนาคมติดต่อกันได้ทุกฤดูกาลตลอดทั้งปี

          การคมนาคมติดต่อระหว่างอำเภอและจังหวัด รวมทั้งการคมนาคมในตำบลและหมู่บ้าน ดังนี้

          ๑. ทางหลวงแผ่นดิน (กรมทางหลวง) หมายเลข  ๑๑

          ๒. ทางหลวงแผ่นดิน (กรมทางหลวง) หมายเลข ๑๒๐๔

          ๓. ทางหลวงแผ่นดิน (กรมทางหลวง) หมายเลข  ๑๐๔๖

          ๔. ทางหลวงแผ่นดิน (กรมทางหลวง) หมายเลข  ๑๒๑๔

          ๕. ทางหลวงแผ่นดิน (กรมทางหลวง) หมายเลข  ๑๑๙๖

          ๖. ทางหลวงชนบท (กรมทางหลวง)  หมายเลข  ๑๑๐๔  อุตรดิตถ์ – พิชัย

          ๗. ทางหลวงชนบท (กรมทางหลวง) หมายเลข  ๑๑๖๖  ท่าสัก – ตรอน

          ๘. ทางหลวงชนบท (รพช.) หมายเลข ๓๐๓๙ บ้านแก่ง – บ้านร้องประดู่

          ๙.  ทางหลวงชนบท (รพช.)  หมายเลข  ๓๑๑๓      บ้านแก่ง – บ้านชำทอง

          ๑๐.ทางหลวงชนบท (รพช.) หมายเลข ๓๑๒๕        บ้านบึงพาด – บ้านแหลมคูณ

          ๑๑.ทางหลวงชนบท (รพช.) หมายเลข  ๓๑๒๗       บ้านแหลมคูณ – ชุมทาง

          ๑๒.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๓๑๒๘     บ้านบึงพาด – บ้านหาดสองแคว

          ๑๓.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข   ๔๐๑๑    บ้านท่าสัก – บ้านแหลมคูณ

          ๑๔.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๔๐๔๙     บ้านหาดสองแคว – บ้านชำทอง

          ๑๕.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๕๐๐๙     บ้านวังแดง

          ๑๖.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๓๐๒๘     บ้านวังแดง – บ้านไร่ห้วยพี้

          ๑๗.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๔๐๓๕     บ้านไร่ – บ้านใหญ่

          ๑๘.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๔๐๔๗    บ้านแก่ง – บ้านหลวงป่ายาง

          ๑๙.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๓๐๔๐     บ้านแหลมคูณ – ต้นนา

          ๒๐.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๓๐๖๓     บ้านแก่ง – ท่าสัก

          ๒๑.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๔๑๑๗     บ้านสักลาย – ด่านแม่คำมัน

          ๒๒.ทางหลวงชนบท  (รพช.)  หมายเลข  ๓๑๘๕     ชุมทาง – บึงพาด

ด้านเศรษฐกิจและสังคม

ปัจจุบันประชากรอำเภอตรอนส่วนใหญ่มีการประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม การประกอบธุรกิจส่วนตัว  การค้าขาย  กิจการร้านอาหาร  สถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิงทั้งขนาดใหญ่และขนาดเล็ก โรงสีข้าว               ฟาร์มไข่ไก่ 

สถาบันทางการเงิน

มีธนาคารมาเปิดทำการสาขาอยู่ในพื้นที่ หมู่ที่ ๒ เทศบาลตำบลบ้านแก่ง เพื่อให้บริการด้านธุรกรรมการเงินแก่ประชาชน ได้แก่

1. ธนาคารออมสิน  สาขาตรอน

2. ธนาคารกรุงไทย จำกัด(มหาชน)  สาขาตรอน

3. ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาตรอน

ผลิตภัณฑ์  (OTOP) 

ผลิตภัณฑ์พื้นบ้านที่เกิดจากการพัฒนาและส่งเสริมโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ที่สำคัญของแต่ละตำบล ได้แก่

๑. ตำบลน้ำอ่าง            ได้แก่   ผ้าทอ ผ้าสไบ ผ้าซิ่นตีนจก

          ๒. ตำบลข่อยสูง           ได้แก่   ข้าวกล้องปลอดสารพิษ

๓. ตำบลหาดสองแคว     ได้แก่   งาดำตัด  กล้วยฉาบฯลฯ

          ๔. ตำบลบ้านแก่ง          ได้แก่   ขนมสาลี่มะพร้าว

          ๕. ตำบลวังแดง            ได้แก่   กระดาษสา น้ำธัญพืช

ด้านทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม

อำเภอตรอน เดิมมีความอุดมสมบูรณ์ของดิน น้ำ ป่า มีป่าชุมชนในหลายตำบล มีแหล่งน้ำอุดมสมบูรณ์     มีการรณรงค์การใช้ปุ๋ยอินทรีย์เพื่ออนุรักษ์ดิน น้ำ ป่า มีอนุรักษ์เครือข่ายทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม ปัจจุบันมีปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีปัญหาตลิ่งพัง สารเคมีตกค้างในพืชพันธุ์  ธัญญาหาร  มีปัญหาดินเสื่อม  ปัญหาขยะและสิ่งแวดล้อม

แหล่งน้ำธรรมชาติ

๑. แม่น้ำน่าน

๒. คลองตรอน

๓. บึงทับกระดาน

๔. บึงสกัด

๕. บึงพาด       

ป่าไม้

๑. ป่าสงวนแห่งชาติ  คลองตรอนฝั่งซ้าย

๒. ป่าสงวนแห่งชาติ ดงช้างดี

๓. สวนป่าตามโครงการส่งเสริมการปลูกป่า

ที่ดิน

๑. พื้นที่ราบ     ร้อยละ   ๙๘.๖๗

๒. พื้นที่ภูเขา    ร้อยละ    ๑.๓๓

ด้านความมั่นคงและความสงบเรียบร้อย

สถานีตำรวจภูธรตรอน    จำนวน 1 แห่ง

หน่วยบริการประชาชน    จำนวน ๕ แห่ง ได้แก่

1) หน่วยบริการประชาชนตำบลบ้านแก่ง

2) หน่วยบริการประชาชนตำบลน้ำอ่าง

3) หน่วยบริการประชาชนตำบลข่อยสูง

4) หน่วยบริการประชาชนตำบลหาดสองแคว

5) หน่วยบริการประชาชนตำบลวังแดง